تاریخ ارسال:20:21 - 1394/06/31
گزارش ایسنا از نسلی خاموش و همیشه مهاجر

در حالی 16 سال از خشکسالی در سیستان می‌گذرد که به گفته مسئولان محلی تا کنون بیش از 5000 خانوار روستایی به شهرهای مختلف کشور مهاجرت کرده‌اند و بیش از 70 هزار بهره‌بردار بخش کشاورزی نیز بیکار شده‌اند، خشکسالی تا آنجا پیش رفته که 80 درصد صنایع و کارخانه‌ها تعطیل و هفت هزار کسبه نیز در معرض بیکاری قرار گرفته‌اند، وخامت اوضاع اقتصادی مردم در این منطقه به حدی رسیده است که فرماندار زابل گفت برخی مادران به علت فقر، از فرزندان خود می‌گذرند.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه سیستان و بلوچستان، سیستان از پنج شهرستان «زابل، زهک، هیرمند، هامون و نیمروز» در اطراف تالاب هامون در شرق کشور تشکیل می‌شود که 70 درصد مردم آن از طریق تالاب مخارج زندگی خود را تامین می‌کرده‌اند.

شروع خشکسالی در سال 1377 با ممانعت افغانستان برای رهاسازی آب به رودخانه هیرمند و تالاب هامون که با این کشور مشترک است، شروع شد. در سال‌های نخست 3000 صیاد تالاب هامون بیکار شدند و در ادامه آن 70 هزار بهره‌بردار بخش کشاورزی شغل خود را از دست دادند.

در همان سال‌های ابتدایی خشکسالی مردم به شغل آبا و اجدادی خود که مراوده کالا با افغانستان بوده، پرداختند. آنها کالاهای مورد نیاز را مانند پدران خود از افغانستان وارد کرده و زندگی خود را اداره می‌کردند، ولی به تدریج از اواسط دهه 80 که مسئولان وقت برای تامین امنیت، مرز بین دو کشور را با کشیدن دیوار "امنیتی" مسدود کرده و مانع مراوده کالا توسط مرزنشینان شدند، اوضاع اقتصادی مرزنشینان رو به وخامت رفت و آنها هر روز نسبت به روز‌های قبل فقیرتر ‌شدند، تا جایی که برخی ناچار به مهاجرت از این منطقه شدند. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، در مرحله اول مهاجرت، در بین سال‌های 1385 تا 1390 بیش از 9000 نفر از مرزنشینان در شمال سیستان به استان‌های دیگر کشور مهاجرت کردند.

اگر چه دولت قبل خواست با قانونی کردن فروش سوخت توسط مرزنشینان فرصت اشتغال را برای مردم ایجاد کند و جلوی مهاجرت‌ها را بگیرد ولی این طرح که به عقیده کارشناسان بومی عجولانه در سیستان و بلوچستان اجرا شد فقط توانست در چهار ماه از فعالیتش ماهی 25 هزار تومان به هر خانواده مرزنشین سود برساند. واردات 54 قلم کالا بدون دریافت تعرفه گمرکی نسخه هم‌زمان دولت قبل با این طرح بود تا قدرت اقتصادی مردم نواحی مرزی افزایش یابد که آن هم به دلایل نامعلوم، مانند طرح فروش سوخت شکست خورد.

وقتی مردم به هر دری برای اشتغال زدند و کاری از پیش‌ نبردند، در نهایت تصمیم به مهاجرت گرفتند. موج دوم مهاجرت‌ها از اواخر سال 91 شروع شد و در سال 1392 به اوج خود رسید. بنا به گفته مسئولان محلی بیش از 5000 خانوار تنها در شش ماهه نخست سال 92 این منطقه را ترک کردند.

ابتدا برخی برای انجام کارهای فصلی نظیر کشاورزی و کارگری به صورت موقت مهاجرت کردند و پس از آن مهاجر دائمی شدند. البته خیلی از این مهاجران اکنون شغل ثابتی ندارند و به گفته فعالان اجتماعی به آنها کارهای سخت واگذار شده و مانند اتباع غیرمجاز افغان برخورد می‌شود. برخی از این افراد شب‌ها در پارک‌ها و میدان‌های شهرها می‌خوابند و هنوز جای ثابتی برای خود فراهم نکرده‌اند.

هزاران بیکار، مسافرکشی را به مهاجرت ترجیح دادند

تعدادی دیگر از مردم سیستان که قدرت اقتصادی مهاجرت را نداشته یا منتظر تحول در منطقه مانده‌اند با خودروی های شخصی و به صورت شراکتی، مسافرکشی می‌کنند. به گفته «علیرضا» از مسافربران شخصی، اگر چه آنها نمی‌توانند حداقل درآمد برای زندگی را بدست بیاورند ولی چاره‌ای جز این کار ندارند، زیرا کارخانه، کارگاه و یا کشاورزی در منطقه باقی نمانده است.

وی به خبرنگار ما می‌گوید: کرایه هر مسافر از زابل تا شهر دوست‌محمد در 30 کیلومتری این شهر، دو هزار تومان است، علاوه بر این‌که در این مسیر بیش از 300 راننده کار می‌کنند، سوار کردن مسافر هم قانونی ندارد و هر کس، گردن کلفت‌تر باشد، مسافر می‌زند، با این حساب به خیلی از رانندگان هفته‌ای دو یا سه سرویس می‌رسد که به زحمت به ماهی 150 هزار تا 200 هزار تومان می‌رسد.

«پودینه» رئیس سازمان تاکسیرانی شهرداری زابل در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا اظهار داشت: آمار دقیقی از مسافربران شخصی وجود ندارد، ولی حداقل 2200 خودروی شخصی در شهر مسافر جابجا می‌کنند. این آمار دو برابر تعداد تاکسی‌های موجود در شهر است که با توجه به تعداد خودروهای «آژانس‌های تلفنی» می‌توان گفت اکنون بیش از 5 هزار خودروی مسافرکش در شهر فعالیت می‌کنند.

وی با بیان این‌که تنها 1100 تاکسی برای جابجایی مسافران شهر کافی است، گفت: اضافه شدن مسافرکشان شخصی برای شهری که 15 هزار نفر از جمعیت آن به دلیل خشکسالی مهاجرت کرده‌اند، شغل رانندگان تاکسی را هم تهدید می‌کند، اکنون درآمدهای این رانندگان به شدت کاهش یافته است، به طوری که هر راننده تاکسی بدون محاسبه هزینه بنزین و استهلاک خودرو، روزی 20 هزار تومان درآمد دارد که از این مبلغ باید پول بیمه را هم کنار بگذارد.

شهر 130 هزار نفری زابل در حالی بیش از پنج هزار مسافرکش دارد که اگر هیچ کسی در زابل خودروی شخصی نداشته باشد، هر راننده حداکثر می‌تواند روزانه 26 نفر مسافر جابجا کند.

طوفان شن و 210 روز هوای ناسالم

افزایش ریزگرد‌ها از عواملی بوده که تا حالا تصمیم مردم برای مهاجرت را قوی‌تر کرده است. براساس اعلام اداره‌کل محیط زیست سیستان و بلوچستان، تا نیمه دوم زمستان سال گذشته هوای شهرهای سیستان در 210 روز ناسالم بوده است. در همین مدت در این منطقه طوفان شن با سرعت 54 کیلومتر در ساعت در طول 120 روز اتفاق افتاده که دید افقی را در این روزها به زیر هزار متر رسانده و شرایط هوا را در حد "بسیار خطرناک" کرده بودند.

شهرداری‌های سیستان غرق در بدهی

کاهش قدرت اقتصادی مردم و افزایش موج مهاجرت‌ها بر اوضاع مالی شهرداری‌های سیستان نیز تاثیر گذاشته‌ است. این منطقه دارای 7 شهرداری است که به گفته اکثر شهرداران، به زحمت حقوق کارکنان خود را می‌توانند بپردازند. غلامعلی خمر شهردار سابق زابل، این شهر را «شهر مرده‌ها» خوانده و گفته بود: شهرداری زابل ماهی 100 میلیون تومان درآمد دارد و باید ماهی 800 تا یک میلیارد تومان بابت حقوق کارکنان خود بپردازد.

یکی از کارکنان شهرداری زابل که خواست نامش فاش نشود، در مورد دریافت حقوق خود و سایر همکاران گفت که فعلاً هر سه ماه یک بار بخشی از حقوق خود را دریافت می‌کنند و این مساله سبب شده تا اکنون با مسافرکشی در ساعات غیرکاری مخارج خانواده را تامین کند.

«علی» از کارگران نارنجی پوش شهرداری زابل که سه ماه است بازنشسته شده ولی هنوز سه ماه از حقوق عقب افتاده خود را نگرفته است در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: بیش از 200 نفر شرایطی مثل او دارند.

شهرداری زابل که به گفته مسئولان آن بدهی زیادی دارد، چند ماه قبل کارکنانش به دلیل پرداخت نشدن حقوق چند ماهه خود، دست به تجمع زدند.

کاهش توان اقتصادی شهرداری بر وضعیت فضای سبز شهر نیز تاثیر گذاشته است تا جایی که هوشنگ ناظری فرماندار زابل گفته است: متوسط سرانه فضای سبز شهری در زابل به ازای هر نفر 0.4(چهار دهم) متر است در حالی که سرانه فضای سبز شهر تهران 40 متر است.

علاوه بر این‌ها به گفته شهروندان شمال سیستان و بلوچستان، همه هفت شهر این منطقه فاقد سینما هستند و در سال‌های اخیر هیچ برنامه‌ فرهنگی - تفریحی برای عموم مردم اجرا نشده است.

اعتراض 80 بازاری از وضعیت سیستان

سرزمین رستم، شخصیت اسطوره‌ای شاهنامه که مردم ایران آن را با نام زابلستان، قوی و پرنعمت می‌شناسند حالا سوت و کور است و از جنب و جوش افتاده است. 80 نفر از بازاریان این شهر نیز که تاثیر خشکسالی، کسب و کار آنها را از رونق انداخته، مدتی قبل در فرمانداری ویژه زابل تجمع کرده و نسبت به شرایط منطقه از فرماندار انتقاد کردند. آنها در دیدار با فرماندار و امام جمعه زابل به بیان مشکلات موجود در وضعیت بازار پرداختند.

«فاطمی» از کسبه‌های بازار زابل گفت: از روزی که مرز بسته شده، وضعیت درآمدی مغازه‌ها به حدی کاهش یافته که حتی کسبه قادر نیستند هزینه‌های خود مغازه را تامین کنند، درآمد‌های کنونی یک صدم درآمدهای گذشته نبوده و یک ماه است در مغازه هیچ مشتری ندارم.

«سالاری» که به گفته بازاریان چند ماهی است به دلیل اوضاع بد بازار از ریاست صنف پوشاک استعفا کرده، خواستار کاهش میزان دریافت مالیات از همه بازاریان زابل شد. وی می‌گوید وقتی کسبه این شهر از صبح تا شب حتی دستلاف هم نمی‌کنند لزومی ندارد که مالیات بپردازند، گفته‌اند مالیات بر درآمد، نه مالیات از سرمایه.

«کیخا» بازاری دیگری که معتقد است روستاها با مهاجرت‌های مردم خالی از سکنه شده و حالا نوبت شهرها برای مهاجرت رسیده است. وی می‌گوید حاضر است دست ماموران مالیات را بگیرد و به شهرهای بزرگی مثل تهران و اصفهان ببرد و درآمد و میزان پرداخت مالیات آنها را با میزان درآمد و مالیات لازم به پرداخت مغازه‌دار زابلی مقایسه کند، با شرایط موجود در اینجا باید پولی هم به کسبه بدهند نه این‌که از او مالیات‌های چند میلیونی هم بگیرند، بازاری‌ زابل اکنون برای نان شب خود محتاج شده است.

ضرورت اجرای ماده 165 قانون مالیات‌ها در سیستان

کیخا می‌گوید: اداره مالیات باید نسبت به اجرا شدن ماده 165 قانون مالیات‌های مستقیم اقدام کند. این ماده از قانون مربوط به خسارت‌های وارد بر درآمد‌هاست که در اثر حوادث و سوانح مشمول کاسب می‌شود.

‌بر اساس ماده سوم آیین‌نامه اجرایی «ماده 165 قانون مالیات‌های مستقیم» مصوب سال 1366، در مواردی که خسارت به یک منطقه از کشور وارد شود، چنانچه منطقه خسارت دیده واقع درمحدوده یک شهر باشد میزان خسارت وارده توسط کمیسیونی مرکب از یک نفر نماینده وزارت امور اقتصادی و‌ دارایی، یک نفر نماینده فرماندار محل و یک نفر نماینده دادستان استان معین اعلام خواهد شد.

«کیخایی» بازاری دیگری که پارچه فروش است قسم می‌خورد که هفته‌ای یکبار دستلاف(فروش اول صبح) می‌کند. وی می‌گوید بازنشسته آموزش و پرورش است و از حقوقش مالیات مغازه را می‌پردازد.

50 کسبه پوشاک ورشکست شده‌اند

«رضا مشهدی» رئیس صنف پوشاک زابل از ورشکست شدن 50 کسبه پوشاک زابل در سال 93 خبر داد.

وی اظهار داشت: 50 کسبه در سال 93 جواز کسب خود را باطل کرده و شبانه از بیم طلبکاران گریخته‌اند. اکنون 100 کاسب دیگر روی خط قرمز شکست قرار گرفته و بعید نیست همین روزها آنها نیز جواز کسب خود را باطل کنند.

وی با بیان این‌که قبول دارد که فشار‌های اقتصادی بر مردم زیاد است، گفت: دستفروشان افاغنه‌ای که بدون پرداخت مالیات و هزینه‌های جانبی در چهارراه‌ها و اماکن مختلف شهر اجناس بی‌کیفیت می‌فروشند در شکننده شدن اوضاع کسبه نقش داشته‌اند.

مشهدی در بخش دیگری از پرداخت نشدن سهمیه سوخت گرمایشی زمستان امسال برای 7 هزار واحد صنفی شهرستان انتقاد و اضافه کرد: همه ادارت شهرستان که از وسایل گرمایشی برقی استفاده می‌کنند سهمیه نفت خود را دریافت کرده‌اند ولی شرکت نفت نتوانسته 60 لیتر نفت را برای هر واحد صنفی تامین کند.

رهبران دینی، آخرین امید مردم

«میرداد» از کسبه‌های بازار زابل، مشکلات بازار و بازاریان را از لحظه شروع مشکلات صیادان، دامداران و کشاورزان می‌داند و می‌گوید سیستان دچار فاجعه شده و آخرین امید مردم به رهبران دینی آنهاست. وی معتقد است اگر درصدی از مشکلات به گوش مقام معظم رهبری برسد ایشان حتما در خصوص وضعیت مردم سیستان تصمیم‌های خوبی خواهند گرفت.

وی در ادامه با بیان این‌که سیستان در پرتگاه مشکلات قرار گرفته، مدعی شد: همه نمایندگان مردم سیستان، پله‌های ترقی را با استفاده از همین مردم طی کرده‌اند و حالا حاضر نیستند در خود سیستان سرمایه‌گذاری کرده یا حتی زندگی کنند؛ اکثر آنها اکنون در بهترین نقاط خوش آب و هوایی کشور زندگی می‌کنند.

معافیت سه ماه مالیاتی برای مناطق سردسیر کشور

رضا رضوانی رئیس مجمع امور صنفی زابل با اشاره به تلاش‌های مختلف برای اجرای بند‌های مختلف ماده 65 قانون مالیات‌های مستقیم، اظهار داشت: در حالی جلسات متعددی در این‌باره در زابل، مرکز استان و تهران برگزار شده که تا حالا نتیجه‌ای نداشته است، ولی استان‌های سرد‌سیر کشور از طریق این ماده قانونی سه ماه در سال از پرداخت مالیات معاف هستند اما از مردم سیستان که 16 سال با خشکسالی و طوفان گرفتار هستند مالیات به صورت تمام و کمال اخذ می‌شود.

وی در گفت‌وگو با ایسنا اضافه کرد: در پنج ماه اخیر وضعیت معاملات در بازار زابل به حدی وخیم شده که برخی بازاریان و کسبه هفته‌ای یک بار مشتری دارند، این موضوع خاص یک صنف نیست بلکه همه صنوف با آن درگیر‌ند، حتی صنوفی که با خوراک و سبد غذایی مردم در ارتباط هستند.

امام جمعه زابل: در منافع مردم با پدرم هم تعارف ندارم

حجت‌الاسلام علی‌اکبر کیخا که چند ماهی است امام جمعه زابل شده می‌گوید: هر چه از خدمتش در این منطقه می‌گذرد علامت‌های سوال در ذهن او بیشتر می‌شود.

وی اظهار داشت: چرا منطقه‌ای که این همه ظرفیت دارد باید به این حال و روز باشد؟ شهر سوخته و ظرفیت‌های گردشگری آن از یک سو و مرز زمینی با کشور افغانستان که زمینه ایجاد اشتغال هزاران نفر را می‌تواند فراهم کند از سویی دیگر بلااستفاده مانده است.

وی در ادامه با بیان این‌که موج مطالبه‌گری باید در مردم ایجاد شود، گفت: مطالبه‌گری مردم خواسته مقام معظم رهبری است، باید آن‌قدر فریاد زد تا این مشکلات را یکی حل کند. من از نماینده‌های مردم در مجلس، میراث فرهنگی و مسئولان استان گلایه دارم، مردم دارند از بین می‌روند با این شرایط من با پدرم هم تعارف ندارم، باید مشکلات مردم حل شود. باید طرح‌های ایجاد منطقه آزاد تجاری، تجارت چمدانی، لغو مالیات‌ها و شیوه‌های نوین آبیاری در سیستان اجرا شود.

فرماندار زابل: اوضاع اقتصادی، فشار زیادی بر مردم وارد می‌کند

هوشنگ ناظری فرماندار زابل در دیدار با جمعی از بازاریان زابل اظهار داشت: برخی از مشکلات سیستان به گذشته برمی‌گردد، با وجود سیل‌های گذشته همه برنامه‌ریزی‌های توسعه در سیستان در دهه 60 بر اساس سال‌های پرآب مهندسی شده و برای خشکسالی هیچ برنامه‌ای پیش‌بینی نشده است، با شروع خشکسالی کشاورزان که 70 درصد مردم را تشکیل می‌دادند مجبور شدند از طریق مراوده کالا با افغانستان نیاز‌های مالی خود را بر طرف کنند، ولی پس از مدتی که دیوار امنیتی در مرز دو کشور ایجاد شد این شغل نیز از مردم گرفته شد.

وی با تایید فشارهای اقتصادی وارده بر مردم گفت که اکنون وضعیت مالی برخی آن‌قدر نامناسب شده که برخی از مادران از فرزندشان می‌گذرند. خدا می‌داند شرایط سختی بر سیستان حاکم است، پول، امکانات و نیروی انسانی نیست با این شرایط باید کار کرد، در چند ماه اخیر از 67 واحد مرغداری فقط سه واحد آن فعال بود، ولی با تلاش مسئولین تعداد واحدهای فعال به 40 مورد رسیده است.

وی با بیان این‌که ایجاد منطقه آزاد تجاری برای سیستان توجیه دارد، در ادامه گفت: 72 واحد صنعتی در سیستان وجود دارد که 40 واحد آن تعطیل، 30 واحد آن نیمه تعطیل و مابقی به دلایل مالی در گرو بانک قرار دارند.

درخواست کمک از سازمان ملل

خشکسالی آن‌قدر به مردم فشار آورد که آنها از سازمان ملل هم کمک خواستند. مرزنشینان این منطقه از گری لوئیس نماینده ارشد سازمان ملل در ایران خواستند، شرایط آنها را به گوش جهانیان و دبیرکل سازمان ملل برسانند تا به آنها کمک شود.

گری لوئیس دی ماه سال قبل برای بازدید به این منطقه رفت و این گونه هشدار داد: « هرچند مساله مواد مخدر برای همه اقوام و کشورها یک مساله امنیت بشری محسوب می‌شود، ولی آن چیزی که دیروز در سیستان دیدم حتی می‌تواند تهدید امنیت بشری بزرگتری داشته باشد؛ چیزی که بر اثر فقدان آب در این منطقه حاکم شده است».

با دلسردی مردم از بهبود وضعیت اقتصادی خود، دوباره مهاجرت‌ها شروع شده است. بر اساس اخبار تایید نشده، موج سوم مهاجرت‌ها از اواخر پائیز امسال شروع شده و کارشناسان محلی پیش‌بینی کرده‌اند که این موج بیش از 10 هزار خانوار سیستانی را در برمی‌گیرد.

خشکسالی قرن بیستم نیز سیستانی‌های زیادی را آواره استان‌های دیگر کرد، تجربه مثبتی که نیمی از شهرهای بزرگ استان‌های گلستان و خراسان شمالی و بخش‌هایی از خراسان جنوبی را «سیستانی نشین» کرده است. از طرفی مردم سیستان نمی‌خواهند آخرین نسلی باشند که در سیستان زندگی کرده‌اند. آنها نسلی ساکت و همیشه مهاجر بوده‌اند که اکنون زندگی در وطن را حق خود می‌دانند.

 

 

CAPTCHA
پرسش
Fill in the blank.